In navolging van hun Duitse collega’s werken Donau-wijnboeren aan een nieuw classificatiesysteem dat niet alleen plaats biedt aan Erste Lage- (premier cru), maar in de nabije toekomst ook aan Grosse Lage-wijnen (grand cru). Via onderlinge beoordeling en de inzet van een internationale jury wordt bepaald welke wijnen voor deze status in aanmerking komen.
tekst John Bindels

De leden van Österreichische Traditionsweingüter
Donau-wijnboeren zijn ambitieus. Ze willen meer dan hun collega´s in andere Oostenrijkse wijnregio´s. Die zijn al tevreden als er Districtus Austriae Controllatus (DAC) op hun etiketten staat. Dat houdt in dat we te maken hebben met een wijn van beschermde herkomst, zoals de Fransen hun ‘appellation controlée’ kennen. Langs de Donau is die status al verleend aan Krems-, Kamp- en Traisental. Maar samen met de regio Wagram willen ze naar een hogere classificatie, uitsluitend voor de droge productie van rieslings en grüner veltliners. Doel is daar straks Grosse Lage-wijnen te produceren. Vergelijkbaar met de Franse grand cru. Van de duizend Donau-wijnboeren hebben het er inmiddels al 62 gebracht tot Erste Lage, oftewel premier cru. De verwachting is dat het niet bij dit aantal blijft. En dat zich daaruit dan weer de bedrijven zullen verheffen die Oostenrijk z’n eerste grand cru-wijngaarden zullen bezorgen. Dat zal gebeuren nadat de wijnboeren zelf periodiek een kritische selectie op bedrijfsvoering en wijnmakerij in elkaars bedrijven hebben toegepast, dus in feite elkaar hebben beoordeeld. Maar tevens door het inschakelen van wijnprofessionals die een aantal jaren achtereen in een internationale jury zullen beoordelen welke Erste Lage-bedrijven de beste papieren hebben voor de grand cru-status (Grosse Lage). Zoals ook het Verband Deutscher Prädikatsweingüter (VDP) die kent. Daarom werken de Oostenrijkers nauw samen met hun Duitse collega’s. Het is de bedoeling dat binnen het totale Duitstalige wijngebied straks met één en hetzelfde classificatiesysteem wordt gewerkt.

Doel is daar straks Grosse Lage-wijnen te produceren. Vergelijkbaar met de Franse grand cru.

Beoordeling

Sinds 1961 is de oudere (en nu ook de nieuwe) wijngeneratie eraan gewend dat op hun etiketten niet langer staat dat hun wijnen zonder onderscheid uit de Wachau komen. Dat was de staat te grof. De hele regio werd opgesplitst naar de stroomgebieden van zijrivieren. Dus kennen we nu wijnen uit Kamptal, Wagram, Krems- en Traisental. De 62 Erste Lage-boeren uit die regio´s hebben zich inmiddels verenigd in de Österreichische Traditionsweingüter (ÖTW) en willen dus hogerop. Welke wijnbedrijven daarvoor genoeg in huis hebben beoordelen ze niet alleen in eigen kring. Vandaar dat ik eind augustus met zo’n 40 andere zogeheten wijn-´professionals´ uit diverse windstreken mocht aantreden in Krems. Daar werden 132 wijnen van de jaargang 2015 beoordeeld die het al eerder tot het niveau ‘Erste Lage’ hadden geschopt.

Wie nu gedacht had dat die vierendeling binnen de Wachau te maken zou hebben met significante bodemverschillen van regio tot regio vergist zich. In geen enkel opzicht is die te koppelen aan bijzonder geologisch onderscheid. In het Kamptal is net zo goed löss en kristallin te vinden als rivierdalen en hellingen bij de buren laten zien. In vrijwel elke regio kom je dezelfde variatie tegen. Een opvallende uitzondering daarop toont Heiligenstein in het Kremstal. Daar domineert zandsteen uit het geologische perm-tijdperk. Er staat overigens voor 98% riesling aangeplant.

Wie 132 wijnen in 8 uur proeft, verdeeld over 2 dagen, krijgt er per uur ruim 16 te beoordelen. Bruto is dat gemiddeld 3,5 minuut per wijn.

Proefruimte, Weingut Geyerhof

Selectie van 3 tot 5 procent

Wie 132 wijnen in 8 uur proeft, verdeeld over 2 dagen, krijgt er per uur ruim 16 te beoordelen. Bruto is dat gemiddeld 3,5 minuut per wijn. Daar moet dan nog de tijd af tussen opgevraagde en ingeschonken wijnen, het vullen en legen van glazen, de proefnotities, de pauzes en het invullen van de beoordelingslijst. Dan blijft er goed 1,5 minuut over. Hoe die beoordeling werd uitgedrukt, was in Krems, waar we proefden in Fürst Metternichs Schloss Grafenegg, niet centraal geregeld. Het ging er uitsluitend om uit die 132 Erste Lage-wijnen de kandidaten voor de Grosse Lage te selecteren. De Traditionsweingüter denken dat daar 3 tot 5% van de huidige premier cru’s voor in aanmerking komt. Ik hield 19 kandidaten van verschillende ‘sterkte’ over, waarvan -in mijn beleving- 10 als grootste kanshebbers. De deelnemende wijnboeren zullen dezelfde juryleden enkele jaren achtereen de nieuwste jaargang laten proeven om de resultaten zo neutraal mogelijk met elkaar te kunnen vergelijken. Bij de volgende ronde mag de beoordelingstijd per wijn wel wat royaler worden bemeten.

Authentieke wijnen

De vraag is welke van die Oostenrijkse Erste Lage-wijnen de Nederlandse wijnconsument zouden kunnen bekoren. Er komt jaarlijks wel ruim 1,7 miljoen liter Oostenrijkse wijn (inclusief bulk) ons land binnen, maar in welke categorieën die waar te koop zijn, wordt zelfs door het CBS niet bijgehouden. In polderland wordt de ontwikkeling van de smaakbeleving voornamelijk overgelaten aan supermarkten. Daar slaat zo’n 70% van de wijndrinkers z’n flessen in, met een geringe keuzemogelijkheid als het om Oostenrijkse wijnen gaat. Wie zo’n consument een grüner veltliner Erste Lage van een löss-bodem uit de Wagram voorzet, zal daar niet altijd applaus voor oogsten, terwijl het toch om een ‘premier cru’ gaat. Dat soort wijndrinkers willen de topwijnproducenten langs de Donau ook niet aanspreken. Ze verkopen ‘klassieke, authentieke wijnen, met een duidelijke bodemexpressie’. Van een kwaliteit die niet per definitie garandeert dat zo’n wijn naar de smaak van de huis-, tuin- en keuken-drinker ook ‘lekker’ is. De makers moeten het dus van die overige 30% hebben. In dat cijfer zitten niet alleen de ‘professionals’, maar ook alle anderen die met behulp van een geoefend palatum zulke wijnen hebben ‘leren begrijpen’. Wijn die deugt hoeft dus lang niet iedereen te bevallen. Kan bij ongeoefend palatum zelfs worden afgewezen. Dus daarmee moet bij het samenstellen van wijnkaarten ook rekening worden gehouden.

Klonen, terroir inclusief microklimaat en de hand van de wijnmaker bepalen voornamelijk hoe een wijn wordt ‘beleefd’. Daar zit een optimum aan, dat begrensd wordt door de kwaliteit van de geboortegrond. Bodemsoort, expositie en het weerverloop binnen de wijngaard kunnen niet meer bieden dan ze intrinsiek hebben toe te voegen. Dat betekent dus dat daarom alleen al de ene riesling uit dezelfde regio nooit de ander zal worden. En omgekeerd.

Erste Lage-wijnen: niet altijd per definitie ‘lekker’ voor de doorsnee wijndrinker

In de kelder van Weingut Hiedler

Proefindrukken: wat viel er tijdens deze wijnjurering op?

Iedereen vond het niveau van de aangeboden wijnen hoog. Er werd verschillend geoordeeld over de alcoholgehaltes bij deze jaargang. Vooral uit de regio Kamptal proefde ik verhoudingsgewijs veel wijnen met 14%. De beoordeelde rieslings en grüner veltliners zaten over het geheel genomen overwegend op 13,5%. Met als enige uitzondering een wijn uit Ruppersthal in de Wagram die 12,5% op het etiket had.
Aan de alcoholbeheersing wordt hard gewerkt, verzekerde mij ‘Obmann’ Michael Moosbrugger van de Österreichische Traditionsweingüter. Maar bij de huidige klimaatgrillen is dat geen sinecure. Hinderlijk was dat hoge percentage bij de meeste wijnen overigens niet. Ten slotte gaat het om de balans en/of de hoeveelheid extract. En daar mankeerde het bij de ‘geslaagde ’wijnen niet aan.

Dan het houtgebruik. In deze streken meestal bescheiden in tijdsduur (2 tot 3 maanden gemiddeld) en zelden tot nooit opvoeding op barrique. Meestal is er sprake van ronding op grote vaten (bijvoorbeeld 2200 liter) die jaren achtereen worden gebruikt en geen uitgesproken houtaroma’s meer aan de wijn toevoegen. In twee gevallen hadden grüner veltliners onaangenaam hout, dat in de jonge wijn nog niet was ‘geïntegreerd’.

Wijnwetgeving

Oostenrijk heeft 46.000 hectare wijngaarden, waarvan 10.000 langs de Donau. In de wingerds van de Österreichische Traditionsweingüter (ÖTW) vind je als meest aangeplante rassen: 55% grüner veltliner, 10% riesling en 15% zweigelt. Pinot noir en st. laurent tref je er in geringe hoeveelheden. Vanaf 1992 hebben de wijnboeren in het Donau-gebied een classificatie nagestreefd. In 2002 werd nationaal de beschermde herkomst wettelijk vastgelegd in de DAC-status (Districtus Austriae Controllatus). Die is inmiddels toebedeeld aan Weinviertel, Kamptal, Kremstal, Traisental, Wien, Neusiedlersee, Leithaberg, Mittelburgenland en Eisenberg. In datzelfde jaar werd ook de ÖTW opgericht.
De nieuwste wijnwetgeving kent drie kwaliteitscategorieën binnen de DAC-classificatie: Gebietswein, Ortswein en Riedenwein, vergelijkbaar met een cru en afkomstig van de beste wijngaarden. Het systeem is te vergelijken met dat van het Verband Deutscher Prädikatsweingüter (VDP). Daarmee werken de Oostenrijkers samen met de bedoeling dat straks het hele Duitstalige gebied één classificatiestelsel kent.
Orts- en Riedenwein moeten minstens 12,5% alcohol hebben en Gebietswein 11,5%. De Rieden, de top dus binnen de DAC-appellatie, zijn ‘single vinyards’ (op etiket vermeld) die aan de Donau kwalitatief zijn onderverdeeld in: Klassifizierte Lagen, Erste lagen (premier cru voor 15 tot 20%) en straks ook Grosse Lagen (grand cru voor 3 tot 5%).

Voorkeurswijnen

Van de rieslings en grüner veltliners 2015 die naar mijn bevinding kandidaat zijn voor de classificatie Grosse Lage noem ik als persoonlijke top-5:

  1. Weingut Bründlmayer, Langenlois, Kamptal: Heiligenstein Riesling (perm sandstein).
  2. Weingut Proidl, Senftenberg, Kremstal: Pellingen Grüner Veltliner Alte Reben (kristallin).
  3. Weingut Jurtschitsch, Langenlois, Kamptal: Dechant Grüner Veltliner Alte Reben (löss).
  4. Weingut Allram, Strass, Kamptal: Gaisberg Riesling (schiefer, gneis).
  5. Weingut Dolle, Strass, Kamptal: Gaisberg Grüner Veltliner (perm sandstein)

Onmiddelijk daarna klasseerden zich:

  • Weingut Hiedler, Kamptal: Kogelberg Riesling (kristallin)
  • Weingut Hermann Moser, Kremstal: Gebling Grüner Veltliner (löss)
  • Weingut Dolle, Kamptal: Heiligenstein Grüner Veltliner (perm.sandstein)
  • Weingut Mantlerhof, Kremstal: Mosburgerin Grüner Veltliner (löss)
  • Weingut Geyerhof, Kremstal: Kirchensteig Riesling (kristallin).

Het zoetje

De discussie over zoetigheid bleef aan de bescheiden kant. Enkele rieslings maakten duidelijk een zoete indruk. Eerder van restsuiker of wat meegeoogste, edelrotte druiven dan van rijping op de ‘lies’ al dan niet met batonnage. Op die manier kunnen bittere smaken worden gemaskeerd. In de Wachau is het zelfs (nog steeds) gebruikelijk lichtelijk te zoeten om bittere tonen weg te werken. Zodra het zoet bij de Erste Lage boven de nagestreefde harmonie uitstijgt, ervaar ik de wijn niet meer als ‘premier cru’, omdat de balans dan is verstoord. Is die correct, dan heb ik geen bezwaar tegen een (bescheiden) zoetje.